`De opstand der horden` revisited – Ortega Y Gasset


Laat ik later deze zomer in de buitenwijken van Santander nu heel toevallig een huis hebben gehuurd vlakbij de Rua Ortega Y Gasset.
 
Deze bekende Spaanse filosoof zit al 35 jaar in mijn hoofd.  Het moment in 1976 dat ik van hem hoorde, in klas 1 van de HEAO (sociologieles) staat me nog bij. Dat moment ligt tragisch genoeg dichtbij `halverwege` tussen 2010 en 1933 (publicatie van het boek in Nl).
  
In 1929 beschreef de Spaanse humanistische filosoof Ortega y Gasset in De Opstand der Horden hoe de moderne samenleving in toenemende mate gedomineerd wordt door de middelmatigheid van mensen die in hun angsten en verlangens volstrekt identiek zijn en slechts gedreven worden door een mateloos egoïsme. 
 
 
 Een citaat
 
‘De zoon der kleine luiden heeft sinds de tweede helft van de negentiende eeuw geen maatschappelijke versperringen meer op zijn weg. Dat wil dus zeggen, dat hij… vrij van banden en beperkingen is… De wereld waarin deze nieuwe mens van zijn geboorte af geplaatst is, noodzaakt hem op geen enkele manier tot beperking, zij legt hem geen enkel verbod op en dwingt hem tot geen enkele onthouding.   Integendeel, zij zweept zijn begeerten op, die in beginsel tot in het oneindige kunnen toenemen.

 
 
Want  een feit is, en dit is van groot belang, dat deze wereld… niet alleen de volmaaktheden en wijdten heeft die ze inderdaad bezit, maar bovendien nog haar bewoners de waan geeft dat zij morgen nog rijker, nog volmaakter en nog wijder zal zijn, alsof zij plotseling was gaan groeien en er aan haar uitzettingsmogelijk- /heden geen grenzen waren gesteld… Dat wat men vroeger als een weldaad van het lot zou hebben beschouwd en waardoor men dankbaar gestemd zou zijn geweest ten opzichte van de verborgen bestiering van het leven, veranderde in een recht dat men niet dankbaar aanvaardt`
 
Het werk van Ortega Y Gasset echode de waarschuwingen van de 19de-eeuwse liberalen dat de democratie kan ontaarden tot de tirannie van de  meerderheid. Bolsjewisme en fascisme waren de symptomen van usurpatie van macht door de "massa-mens". Ortega ziet dat de massaman eist, zonder visie of dwingende morele code. ´De moderne wereld is een beschaafde, de bewoner is het niet’, aldus Ortega.
 
 
En nu?
 
Hoe wijs kunnen deze woorden met de kennis van nu zijn. Eencelligen, whitetrash, maar ook `foute slimmen (advocatuur/zakenwereld)`. Ze doemen steeds meer op in de maatschappij. De aangeboden onderwijs- en vormingsmogelijkheden en morele appèls ten spijt. De analyse van Ortega en het verloop van de dingen in de samenleving bepalen in grote mate mijn houding, nu.
 
 
Scepsis en afstand
 
Het kan zijn dat dit jeugdige bewustwordingsmoment voor mij uiteindelijk drijfveer is geweest om sceptisch te zijn ten aanzien van heersende stromingen en gedachten. Ook zal ik daardoor mijn aversie hebben bepaald tegen allerlei vormen van dominant en overheersend vaak luid gepraat van mensen (die niet bekend staan om hun intellect). “Ze zitten er alleen om hun zakken te vullen”,  “ja toch, niet dan”.
 
 
 
Tegendraads
 
Een zelfde aversie die ik ook heb tegen hedendaagse mantra’s in organisaties en in de politiek, waar intelligent gevonden mensen elkaar napraten over verzelfstandiging, outsourcing, schaalvergroting, open markten etc. Waar de aanbestedingsregels toe hebben geleid zien we nu (schoonmakers en buschauffeurs alleen nog als junkbaan).
 
Ik heb de privatiseringstendens nooit vertrouwd en nu nog niet. Wanneer we bijvoorbeeld ki
jken naar de Zorgverzekeringen en Arbodiensten, zien we tientallen zo niet honderden gebouwen met tienduizenden personeelsleden met een overhead van heb ik jou daar, inclusief reclamebudget. Uiteindelijk zijn dat maatschappelijke kosten die de factor 5 hoger zijn dan voorheen en niet ten goede komen aan het primair beoogde produkt.

 
 
Na de verkiezingen
 
Ik zal me veel minder in het WK gewoel mengen dan voorheen. Wanneer ik polonaise loop en door 10 man op de schouders wordt geslagen, zijn er 3 niet-stemmers en 3 VVD of PVV stemmers. Ik heb er gewoon geen zin in.
 
Ook de afkeuring van het vorige kabinet (dat in wezen het meest sociale en groene sinds 1977 is geweest) stuit me tegen de borst. Iedereen praat elkaar na.
 
 
Salonsocialist?
 
En het verwijt dat ik een salonsocialist ben? Dat is eerder een compliment, namelijk dat er toch ook nog mensen zijn, zoals ik en nog wat anderen, die verder willen kijken dan hun eigen persoonlijke belang (dat is gediend bij rechts).
 
"I am proud to be a salon socialist".  
 
 
 

Advertenties

Over renescheffer

Twitteraar, blogger, Italie, Spanje, Vitesse, FC Wageningen, columnist, Vkblog. Zeister Magazine, Male model, PvdA, voetbal, reizen, ambtenaar, eten, politiek, Zeist.
Dit bericht werd geplaatst in rene-vkblog-2010-06 en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

15 reacties op `De opstand der horden` revisited – Ortega Y Gasset

  1. Theo zegt:

    Verdomd goed blog René nu je iets van eruditie-belezenheid en ergernis laat zien. En door schijn heenprikt.

  2. paco painter zegt:

    Ben het met Theo eens. Wat mij betreft ik vind dat je de wereld toch anders zien sinds woensdag

  3. Rene Scheffer zegt:

    Theo
    Thanks. Af en toe moet er een wat `hoger nivo` blog tussendoor. ook een stuk van mezelf, ook de booosheid en afstand die ik vaak neem. Maar ik ben in mijn hoofd al wel weer bezig met het verschrikkelijke bezoek van Yolanthe aan het trainingskamp in ZA.

  4. sjaal zegt:

    @ Werkelijk genoten van je artikel.
    Ik heb het werk van deze man leren kennen tijdends mijn studie politicologie, met name door de enthousiase hoorcolleges van mijn scriptiebegeleider, die zelf als politiek adviseur van Allende, het slachtoffer was van een opstand, en zijn leven lang in ballingschap heeft moeten doorbrengen in dit beklemmende land.
    We volgden colleges ‘massamens’. Een ander werk dat hij voorschreef was The Lonely Crowd van David Riesman.
    En van Ortega y Gasset is De mens en de mensen ook erg de moeite waard.
    Hoewel in elk sjaalblog het thema in meer of mindere mate aan de orde komt, heb ik een blog expliciet gewijd aan Ortega y Gasset, namelijk:http://www.trouwcommunities.nl/religie-filosofie/blog/485/5375.html
    en hier komt hij zijdelings aan de orde:http://www.fczw.vkblog.nl/bericht/54052/De_Ander
    En laat nu onze collega Joris Raven ook aan hem denken:http://www.sjaal.vkblog.nl/bericht/319879/De_opstand_der_horden
    Warme groet, sjaal.

  5. Rene Scheffer zegt:

    Paco…Thanks.
    En na woensdag is het allemaal toch anders en vandaag niet minder als ik de kranten lees.
    Sjaal…Doe me goed en ik ga zo je eerdere blog lezen. Het bewust zijn van dit soort dingen leidt bij mij ook tot een zeker afstand of zelf gekozen eenzaamheid. Aan de andere kant kiest een mens de lievelingsfilosoof die bij zijn eigen biochemische mix en opvoeding, prille ervaringen past.

  6. An van den burg zegt:

    Ik had hem op m`n boekenlijst: geweldige filosoof!!!
    An.

  7. Wattman zegt:

    Interessante stelling! Je mijmering over wie er in de omgeving allemaal pvv heeft gestemd, herken ik helemaal. Hier in België geldt dat voor het Vlaams Belang. En ik ken heel veel Vlaams Belangers ondertussen…ach. Alles went.
    Het vorige kabinet was misschien groener dan al de vorige. Maar dat zegt ook iets over de vorige kabinetten natuurlijk. Echt groen kon ik Balkenende IV dan ook niet noemen. Lees het blog van Ely maar eens over het inkorten van de bezwaarprocedure voor bedrijfsterreinen en dergelijke…

  8. öszibarack zegt:

    Mijn eerdere opmerking bij Raven ‘revisited’ cq herhaald:Of het falen van het onderwijs. Tachtig jaar geleden had de massamens geen of nauwelijks scholing. Toen hij de kans kreeg zijn stem te gebruiken, ontaardde dat in fascisme.
    Het lijkt er helaas op dat de lessen van de geschiedenis niet doordringen. De massamens met zijn behoefte aan onmiddellijke ‘oplossingen’ voor zijn ontevredenheid, wil niet begrijpen dat Nederland maar een klein landje in een grote wereld is, en dat Wilders ‘oplossingen’ hersenschimmen zijn.

  9. Blutch zegt:

    Goed artikel. Niets op aan te merken. Een gezonde afkeer van hordes. Alleen zou ik je op grond van dit artikel nooit een salonsocialist noemen. En neem van mij aan dat dat een compliment is.

  10. Rene Scheffer zegt:

    An….en Sjaal….
    Ik ken flarden van zijn werk, moet hem maar eens beter lezen.
    Wattman…voorbeeld dat je noemt klopt op zich.
    Ik denk meer aan allerlei subsidies en belastingvrijstellingen, zo rijd ik belastingvrij in een Peugeot 107
    En CU is per definitie groen en sociaal.
    Oszibarak…
    Wijze en ware woorden ook.
    Blutch….
    Niet op grond van dit stuk. Je hebt gelijk. Maar iha heb ik niet veel subsidie nodig, al krijg ik wel het e.e.a. terug van Kinderopvang

  11. Rob Kruzdlo zegt:

    Genoten en goed log… ik ken hem maar helaas weer alles vergeten. Moet er maar weer eens opnieuw over beginnen te lezen.
    Groet Rob

  12. Jim Hasenaar zegt:

    Zo, jij sociale rakker, toch heel niks mis met de VVD?!
    Toch, je sterkste zin is wel: Wanneer we bijvoorbeeld kijken naar de Zorgverzekeringen en Arbodiensten, zien we tientallen zo niet honderden gebouwen met tienduizenden personeelsleden met een overhead van heb ik jou daar, inclusief reclamebudget.
    Iedereen begrijpt natuurlijk alles wat je schrijft. Ik, simpel als dat ik ben, begrijp van bovenstaande geen hout. Deze zin had evenzogoed kunnen luiden: "Wanneer we bijvoorbeeld kijken naar het reclamebudget en personeelsleden, zien we tientallen zo niet honderden gebouwen met tienduizenden Zorgverzekeringen met een overhead van heb ik jou daar, inclusief Arbodiensten.

  13. -Caramba- zegt:

    Toch jammer dat mensen die iets te zeggen hebben niet kunnen schrijven…

  14. Rene Scheffer zegt:

    Rob K.
    Dank u. Lees dan ook Savater, een wat jongere Spaanse filosoof
    Jim H…
    U is wel erg ingewikkeld deze keer
    Caramba….
    Bedoel je mij of Ortega Y Gasset?
    Als je mij bedoelt. Sprekend en beeldend schrijven een 9 en techniek van schrijven een 6 tot 7.

  15. FRED VAN DER WAL zegt:

    Goeie bijdrage

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s